Những góc khuất

Trên blog này, mình từng viết những bài chia sẻ như Sử dụng sơ đồ tư duy (Mind Map) hay Kỹ thuật lặp lại ngắt quãng (Spaced Repetition) để hướng dẫn các bạn học viên cách ghi nhớ kiến thức lập trình. Người ngoài nhìn vào có thể nghĩ mình nắm rõ những phương pháp đó. Nhưng thực ra, lý do mình tìm hiểu sâu về chúng không phải vì mình giỏi.

Mà vì mình hay quên.

Khả năng ghi nhớ ngắn hạn của mình khá kém. Mình từng cài Anki để học flashcard, dùng XMind vẽ sơ đồ tư duy, áp dụng phương pháp ghi chú Cornell trên OneNote rồi chuyển sang Notion, học tiếng Anh trên Duolingo. Mỗi thứ đều thử nghiêm túc một thời gian. Nhưng nhìn lại, mình chẳng thực sự thành thạo hay duy trì được công cụ nào ra hồn cả. Cứ thử rồi lại bỏ, rồi lại tìm cái mới với hy vọng lần này sẽ khác.

Danh sách kỹ năng của mình nếu liệt kê ra thì cũng khá dài: dạy từ HTML, CSS, JavaScript, Java, JSP/Servlet cho đến Spring Boot, Hibernate, JPA, Spring Security, rồi cả vibe coding với AI agent, edit video, cắt ghép live stream, dùng Photoshop, Canva, chơi cờ vua, cờ caro. Nhưng nếu bây giờ bản thân phải ngồi vào ghế ứng viên đi phỏng vấn, nơi người ta hỏi lý thuyết hay kiểm tra cú pháp thuộc lòng, có lẽ mình cũng sẽ luống cuống chẳng khác gì các bạn học viên mới ra trường.

Cái cảm giác biết rất nhiều thứ nhưng không có một thứ gì đạt đến mức thực sự chuyên sâu luôn là một gánh nặng âm thầm. Nhiều lúc tự nghĩ, biết nhiều quá chưa chắc đã tốt, dễ làm mình bị phân tâm và ôm đồm. Điều đó mình cũng từng viết trong bài Những ngày chạy hết công suất.

Không chỉ ở chuyện nhớ quên, thể lực của mình cũng là một điểm yếu rõ ràng. Năm 2015, mình từng phải phẫu thuật vì bị tràn khí màng phổi. Kể từ sau lần đó, sức bền giảm hẳn. Những môn thể thao cần thể lực mạnh hay chạy nhảy liên tục như đá bóng, cầu lông, mình đều chơi rất dở và nhanh chóng hụt hơi. Nhìn anh em bạn bè chơi thể thao hăng say, thi thoảng mình cũng thấy chạnh lòng. Nhưng rồi mình hiểu cơ thể mình chỉ hợp với những thứ tĩnh lặng hơn: đi bộ chậm rãi, tập trung vào những nước đi trên bàn cờ, hoặc ngồi một góc với những dòng code.

Còn một góc khuất nữa mà mình chưa từng kể rõ ở đâu. Trong bài Khủng hoảng 2019, mình có nhắc đến giai đoạn suy sụp tâm lý vì nỗi lo mất con và chứng mất ngủ kéo dài. Nhưng thực tế nghiêm trọng hơn những gì mình viết. Chuỗi ngày mất ngủ trầm trọng năm đó đã đẩy hệ thần kinh của mình vào trạng thái hoang tưởng và ảo giác. Mình suy diễn đủ điều, tin vào ma quỷ, bói toán, những niềm tin sai lệch mà khi tỉnh lại mình không hiểu nổi sao mình lại nghĩ như vậy. Cuối cùng phải can thiệp y tế và điều trị trong một thời gian dài mới có thể hồi phục.

Đó là bài học đắt giá nhất trong cuộc đời mình. Bộ não và hệ thần kinh của mình cực kỳ nhạy cảm với việc thiếu ngủ.

Thế nhưng vòng xoáy mưu sinh đôi khi vẫn làm mình quên mất bài học xương máu đó. Dạo gần đây, ban ngày đi làm hệ thống, tối đứng lớp dạy học 3 buổi một tuần, rồi đêm về lại ngồi hì hục build và deploy code lên production. Mỗi lần thấy mắt cay xè và đầu óc căng cứng lúc nửa đêm, nỗi sợ của năm 2019 lại thoáng hiện về.

Đầu năm 2026, mình có ngồi lại viết một bản kế hoạch cho bản thân. Nào là đọc sách, rèn sức khỏe, giữ nhịp sinh hoạt ổn định, ngủ đủ giấc. Viết ra thì rất đẹp, chia theo từng quý hẳn hoi. Phần kỹ thuật thì thực ra mình đã làm được kha khá, nhờ có AI hỗ trợ mà nhiều thứ trở nên dễ thở hơn trước rất nhiều, thậm chí mình còn đang dạy vài khóa Vibe Coding chia sẻ lại kinh nghiệm cho người khác.

Nhưng những thứ không có công cụ nào làm thay thì vẫn dở dang. Con nhỏ vẫn cần chăm, công việc mưu sinh vẫn phải lo, tối nào cũng có thứ gì đó cần giải quyết trước khi nghĩ đến chuyện đọc sách hay nghỉ ngơi. Mình không biết bao giờ mới thực hiện được hết những điều đã viết ra. Nhưng mình vẫn giữ nó ở đó, như một hướng đi để biết mình muốn gì, dù chưa đi được.

Mình viết bài này không phải để than vãn hay để ai thương. Mình chỉ muốn thành thật với chính mình. Mình không phải một người có thể nhớ hết mọi thứ, cũng không phải một người có thể chạy hết công suất mà không trả giá. Mình là một người bình thường, có những hạn chế về thể lực và trí nhớ, dễ bị kiệt sức nếu thiếu ngủ, và cũng từng phạm phải những sai lầm mà bây giờ nghĩ lại vẫn còn thấy sợ.

Có lẽ điều mình cần làm lúc này không phải là cài thêm một ứng dụng ghi chú mới, hay cố thức thêm một đêm nữa để chứng tỏ sự chăm chỉ. Mà là biết rõ giới hạn của mình ở đâu, để không bao giờ bước qua lằn ranh nguy hiểm ấy một lần nữa.